Mỡ máu là một thành phần quan trọng trong cơ thể, tuy nhiên mức độ mỡ máu cao lại trở thành nguy cơ gây nên nhiều bệnh nguy hiểm, đặc biệt là các bệnh về tim mạch, đột quỵ. Chính vì vậy mà việc kiểm tra chỉ số mỡ máu trong cơ thể cần được thực hiện định kỳ, nhất là ở những người cao tuổi.
1. Xét nghiệm mỡ máu là gì?
Xét nghiệm mỡ máu là loại xét nghiệm nhằm để kiểm tra nồng độ cholesterol và triglyceride trong máu. Lượng mỡ trong máu cao thường không có triệu chứng gì tuy nhiên lại là nguy cơ tạo thành các mảng xơ vữa, gây thu hẹp, tắc nghẽn mạch máu, gây nhiều bệnh tim mạch và nguy cơ đột quỵ.
Xét nghiệm mỡ máu thường được chỉ định ở những người trung niên, cao tuổi, hoặc những người được chẩn đoán có nguy cơ cao mắc các bệnh về tim mạch. Một kiểm tra mỡ máu hoàn chỉnh bao gồm việc tính toán bốn loại chất béo (lipid) trong máu bao gồm: cholesterol toàn phần, LDL-cholesterol (LDL-c) và HDL-cholesterol (HDL-c) và triglyceride.
2. Ý nghĩa các chỉ số trong xét nghiệm mỡ máu
Chỉ số Cholesterol toàn phần
Đây là tổng hàm lượng cholesterol trong máu bao gồm cholesterol lipoprotein tỷ trọng thấp (LDL) và cholesterol lipoprotein tỷ trọng cao (HDL). Chỉ số này cung cấp thông tin cho biết nguy cơ mắc các bệnh về tim mạch. Nếu chỉ số này <200 mg/dL (5,1 mmol/L) thì cơ thể đang có nguy cơ mắc bệnh động mạch vành rất thấp. Nguy cơ này tăng hơn khi chỉ số Cholesterol toàn phần đạt khoảng 200 – 239 mg/dL (5,1 – 6,2 mmol/L), người này đã hoặc đang có vấn đề về sức khỏe, cần chú trọng sinh hoạt điều độ và nên theo dõi sức khỏe định kỳ. Khi mà chỉ số Cholesterol toàn phần >= 240 mg/dL (6,2 mmol/L) thì người bệnh đang có mức Cholesterol trong máu tăng cao và cùng với đó là nguy cơ cao mắc các bệnh xơ vữa động mạch.
Theo các bác sĩ cho biết, chỉ số Cholesterol toàn phần càng cao khi độ tuổi càng tăng. Đặc biệt là sau 50 tuổi thì tình trạng này xảy ra ở nam giới nhiều hơn nữ giới.
Chỉ số LDL-cholesterol (LDL-c)
LDL-cholesterol có tên đầy đủ là “lipoprotein cholesterol tỷ trọng thấp”, được gọi là “cholesterol xấu” vì chúng thường tích tụ trên thành động mạch. Các mảng xơ vữa này khiến mạch máu bị hẹp và tắc, thậm chí là vỡ đột ngột gây nhồi máu cơ tim hoặc tai biến mạch máu não rất nguy hiểm. Chỉ số này thường được chỉ định dành cho bệnh nhân rối loạn mỡ máu, xơ vữa động mạch, tăng huyết áp, bệnh mạch vành, đái tháo đường,…
Nếu chỉ số này ở mức <130 mg/dL (<3,3 mmol/L) thì đây được coi là bình thường, tuy nhiên khi nó tăng cao lên > 160 mg/dL (>4.1mmol/lit) thì có thể gây hại cho sức khỏe. Chỉ số LDL-cholesterol (LDL-c) càng cao thì nguy cơ mắc xơ vữa động mạch càng lớn. Chính vì vậy đây là một chỉ số cần phải được theo dõi sát sao ở những bệnh nhân xơ vữa động mạch, rối loạn lipid máu, bệnh béo phì,…
Chỉ số HDL-cholesterol (HDL-c)
HDL-cholesterol gọi là “lipoprotein cholesterol tỷ trọng cao”. HDL-cholesterol được gọi là “cholesterol tốt” vì chúng giúp loại bỏ, thu nhặt LDL và các cholesterol xấu khác, vận chuyển các cholesterol xấu về gan để xử lý. Ở người khỏe mạnh, chỉ số này > 50 mg/dL (>1.3mmol/lit) và mức có thể gây hại cho sức khỏe là dưới 40 mg/dL (<1 mmol/lit). Ngược lại với LDL, HDL tăng có ít nguy cơ gây xơ vữa động mạch. Trong trường hợp rối loạn mỡ máu, xơ vữa động mạch, tăng huyết áp, cơn đau thắt ngực,… chỉ số HDL ở mức thấp.
Chỉ số Triglycerid
Triglyceride là một loại chất béo trong máu, chiếm tới 95% chất béo trong khẩu phần ăn hằng ngày. Khi tiêu thụ thức ăn, cơ thể sẽ chuyển hóa lượng calo không cần thiết thành chất béo trung tính, được lưu trữ trong các tế bào mỡ. Mức chất béo trung tính cao có liên quan đến một số yếu tố, bao gồm thừa cân, ăn quá nhiều đồ ngọt hoặc uống quá nhiều rượu, hút thuốc, ít vận động hoặc mắc bệnh tiểu đường với lượng đường trong máu cao.
– < 100 mg/dL (1,7 mmol/L) là ở mức bình thường.
– 150 – 199 mg/dL (1,7 – 2 mmol/ L) : Triglyceride ở mức ranh giới cao.
– 200 – 499 mg/dL (2 – 6 mmol/L): Triglyceride ở mức cao.
– > 500 mg/dL (6 mmol/L): Triglyceride ở mức rất cao.
3. Các yếu tố ảnh hưởng xét nghiệm mỡ máu
Chỉ số mỡ máu trong cơ thể có thể bị ảnh hưởng do chế độ ăn của người bệnh nên trước khi đi xét nghiệm mỡ máu, người bệnh cần phải nhịn ăn từ 9 đến 12 giờ trước khi thử nghiệm.
Bên cạnh đó, chỉ số mỡ máu cũng bị ảnh hưởng ở thời điểm xét nghiệm. Lượng mỡ trong cơ thể ở mùa đông lại nhiều hơn mùa hè 8%. Nồng độ cortisol, sắt huyết thanh và glucose cao nhất vào buổi sáng 6 – 8 giờ và giảm dần vào buổi chiều và nửa đêm. Thời điểm lấy máu xét nghiệm tốt nhất vào buổi sáng.
